Recensie Quito Nicolaas – 11/2014

Quito Nicolaas 03

Glanzende schoenen/Shining shoes
Quito Nicolaas, 27-11-2014
Locatie: Arubahuis, Den Haag

Dames en heren,

Het is na jaren dat ik weer een goed boek lees, althans een Nederlandstalige roman.
Deze roman is zo voortreffelijk geschreven, de beelden spetteren om je oren en de locaties zo herkenbaar, dat het een bijzonder boek is geworden. Als je afgaat op de titel en de omslag, dan wekt deze de indruk dat het om een verhaal gaat dat draait om het feestvieren. Maar niets is minder waar. Evenals een muziekstuk wordt gecomponeerd, kent deze roman ook de indeling van: een snelle verloop – heftige confrontaties – eindigt in een langzaam tempo.

Het boek verhaalt over de belevingen van May, de moeder in het gezin en de verhouding van Crystal, de dochter met haar vader. Maar al lezende merk je dan dat het accent wordt verlegd naar Crystal, die vanaf dat moment in het verhaal centraal komt te staan. Het verhaal speelt zich af in een wijk, waar de meeste bewoners werkzaam waren in de olieraffinaderij. Het is een wijk waar vele kunstenaars, musici, sportbeoefenaars en beleidsmakers zijn voortgekomen. De welvaart die de raffinaderij met zich meebracht was niet voor iedereen weggelegd en zeker niet voor de gezinnen, waarvan de vader een deel van zijn loon afstond voor de vaste lasten en de rest voor zijn vertier aanwendde. Met de industrialisatie van het eiland betekent nog niet dat tegelijkertijd een moderniseringsproces in de samenleving ontstond. Met de komst van de olieraffinaderij ontstond wel een geweldige druk op het consumptiepatroon, dat men meer ging uitgeven dan dat werd verdiend.

Kern van het verhaal in Glanzende schoenen draait om de gezagsverhoudingen binnen het gezin. De auteur beschrijft op uitzonderlijke wijze hoe deze in stand werd gehouden. Zo beschrijft ze in een aantal korte scenes hoe de kinderen s’ middags de vader bij de deur moesten opwachten om goedemiddag tegen de vader te zeggen en zelf geen antwoord hierop kregen. In deze tijd zou je dit kwalificeren als een sterke ongelijke verhouding tussen ouders en kinderen. Een andere scene die naar voren komt is de taak van de kinderen om iedere zaterdag 15 paar schoenen van vader te moeten poetsen. Enerzijds is dit een vorm van taakverdeling en medeverantwoordelijkheid, maar het doet mij te zeer terugdenken aan het slavernijverleden. M.n. als ik lees dat de kinderen met de riem kregen, als ze niet gehoorzaam waren geweest. Dit zijn n.l. retenties uit de slaventijd.

Vreemd gaan kwam in die jaren ook naar voren, alleen noemde men dat machogedrag. Wat nieuw is in dit verhaal dat het ook binnen het eigen verwantschapssysteem gebeurt c.q. tussen een nicht (Janine) van May en haar man Thom. In zekere zin zie je een parallellie: In NL zie je dat seksueel misbruik met kinderen het vaakst voorkomt onder ouders, grootouders met kinderen, terwijl in de Caribische cultuur dat juist voorkomt bij nichten en achternichten, neven en achterneef.

Het perspectief om het verhaal te vertellen is dat van het kind – Crystal – dat ouder wordt en van alles had gezien en ervaren. Er komen talloze thema’s voorbij die ons tot enige bezinning beweegt. Via de verhaallijnen komen we achter, waarom Crystal soms moeite had in een relatie. De personages zijn levendige figuren die door het verhaal heen wandelen, waar je snel mee kunt identificeren. Het decor – heb ik al eerder gezegd – is in San Nicolas gesitueerd en is door de auteur goed uitgekozen. Het taalgebruik is tenslotte fenomenaal: veelvuldig gebruik van bijvoeglijke naamwoorden en qua schrijfstijl is het beeldend. Af en toe teveel beschrijvingen, waar het misschien niet nodig is.

Hoe dan ook de roman vind ik in zoverre goed, daar het ons een beeld geeft van wat in de jaren 60 allemaal afspeelde. Niet alleen in de samenleving, maar eveneens binnen de gezinnen en hoe zich deze veranderingen/verschuivingen voltrokken. Het verhaal is niet altijd even origineel, maar geeft wel een goed beeld van e.e.a. Als we haar boek Kralen uit de Cariben meenemen, dan kunnen we hier volstaan dat de auteur het tienerleven van haar personage anders benaderde en in velerlei opzichten is dit een aanvulling van wat we nu lezen in Glanzende schoenen. Met deze roman heeft de auteur een monumentale bijdrage geleverd aan de Arubaanse- en Nederlands-Caribische literatuur. En daarom – besluit ik – moet iedereen de nieuwe roman van Irma Grovell gelezen hebben.